الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
26
تفسير مجمع البيان (فارسى)
وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ : بيشتر مفسرين معتقدند كه مقصود از جهاد در راه خدا ، در اينجا همهء كارهاى نيكو و عبادت است و گفتهاند : حق جهاد اين است كه كارها را به نيت خالص و صادق انجام دهيد . سدى گويد : منظور اين است خدا را اطاعت كنند و هيچگاه معصيتش نكنند . اما ضحاك گويد : منظور از جهاد ، شمشير زدن در راه خدا و جنگ با كافران است ، اگر چه پدر و فرزند باشند . از عبد اللَّه بن مبارك روايت شده كه منظور جهاد با نفس و هواى نفس است . هُوَ اجْتَباكُمْ : خداوند شما را براى دين خود برگزيده است . وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ : خداوند در دين خود شما را در تنگنايى كه نتوانيد از عقاب خارج و خلاص شويد ، قرار نداده ، بلكه راه توبه و كفاره و رد مظالم را به روى شما بازگذاشته است ، تا از گناهان خلاص شويد . بنا بر اين در آئين اسلام ، چيزى نيست كه نتوان از عقاب آن خلاص شد و از اين جهت ، هيچكس را در ترك آمادگى براى قيامت عذرى نيست . برخى گويند : يعنى خداوند كار دين را بر شما دشوار نساخته و تكليفى كه از عهدهاش بر نيائيد براى شما تعيين نكرده است . بنا بر اين در ترك تكاليف عذرى نداريد . برخى گويند : منظور اين است كه به شما رخصت داده كه در سختيها و دشواريها نماز قصر بخوانيد و تيمم بگيريد و ميته بخوريد . مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ : بر كيش پدرتان ابراهيم پايدار بمانيد . زيرا كيش ابراهيم داخل در كيش محمد ( ص ) است . علت اينكه : ابراهيم را پدر همه ناميده اين است كه احترامش بر همهء مسلمانان واجب است . هم چنان كه احترام پدر بر فرزند واجب است . قرآن هم زنان پيامبر را مادر مؤمنين خوانده است . برخى گويند : عرب فرزند اسماعيل و بيشتر عجم فرزند اسحاق و اين دو ، فرزندان ابراهيمند . پس غالب مردم اولاد ابراهيمند . هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَ فِي هذا : خداوند پيش از نزول قرآن و در اين قرآن شما را مسلمان ناميده است . برخى گويند : يعنى ابراهيم شما را مسلمان